CHEPTER-8 জীৱই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে (How Do Organisims Reproduce) পাঠটোৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ

 

 

                          

অনুশীলনীৰ প্রশ্ন উত্তৰ

1. অযৌন প্ৰজননৰ মুকুলোদ্দগম সংঘটিত হয় –

(ক) এমিবাত      (খ) ইষ্ট      (গ) প্লাজম'ডিয়ামত      (ঙ) লেইচমেনিয়াত 

উত্তৰ : (খ) ইষ্ট

2. তলৰ কোনটো মানুহৰ দেহৰ স্ত্ৰীজনন অংগ নহয়?

(ক) ডিম্বাশয়।     (খ) জৰায়ু      (গ) শুক্রবাহী নলী     (ঘ) ফেলোপিয়ান নলী।

উত্তৰ : (গ) শুক্রবাহী নলী

3. পৰাগধানীত পোৱা হয় –

(ক) বেটুপাত      (খ) ডিম্বক      (গ) স্ত্রীকেশৰ       (ঘ) পৰাগ ৰেণু

উত্তৰ : (ঘ)পৰাগ ৰেণু

4. অযৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াতকৈ যৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

 উত্তৰ : অযৌন প্ৰজননতকৈ যৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ সুবিধাসমূহ হল—

(i) যৌন প্ৰজননত পুং আৰু স্ত্ৰী জনন কোষৰ মিলন ঘটে। পুং আৰু স্ত্ৰী জনন কোষত বেলেগ বেলেগ চৰিত্ৰ সন্নিৱিষ্ট থাকে, যাৰ বাবে সতি-সন্ততিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰকাৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়।

(ii) যৌন প্ৰজনত সৃষ্টি হোৱা জীৱৰ প্ৰজাতিসমূহৰ মাজত প্ৰকাৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়, যিয়ে বিৱৰ্তনত সহায় কৰে।

5. মানুহৰ শুক্রাশয়কেইটাই কি কি কাম কৰে?

উত্তৰ : শুক্রাশয়ৰ প্ৰধান কাম হ'ল শুক্রাণুজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা শুক্রাণুৰ সৃষ্টি কৰা। ইয়াৰ উপৰি শুক্রাশয়ত টেষ্ট'ষ্টেৰণ হৰম'ন নিঃসৰণ হয়, যিয়ে পুৰুষৰ গৌণ যৌন চৰিত্ৰৰ বিকাশত সহায় কৰে।

6. ঋতুস্ৰাৱ কিয় হয় ?

উত্তৰ : যদি ডিম্বাণুৰ নিষেচন নঘটে তেতিয়া ডিম্বাশয়ৰ আচ্ছাদকখন ভাঙি যায় আৰু ৰক্ত আৰু শ্লেষ্মা হিচাপে যোনি পথেদি বাহিৰ হৈ যায়। ইয়াকে ঋতুস্ৰাৱ বোলে। ডিম্বাণুৰ নিষেচন নোহোৱাৰ বাবেই ঋতুস্ৰাৱ হয়।

7. বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিসমূহ কি কি?

উত্তৰ : গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতি হ'ল কাৰিকৰি প্ৰতিবন্ধক  যাৰ সহায়ত শুক্রাণুবোৰ ডিম্বাণু কোষৰ লগত মিলন নোহোৱাকৈ আবদ্ধ কৰি ৰাখিব পাৰি। এই পদ্ধতিত পুংজনন অংগ ত কনডম পিন্ধি লোৱা হয়। স্ত্রী ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত তেনে ধৰণৰ আৱৰণী যোনি পথত সংস্থাপিত কৰা হয়। আন এবিধ গৰ্ভনিৰোধক পদ্ধতিত দেহত হৰম'নৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ডিম্বক্ষরণ বন্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত নিষেচন হ'ব নোৱাৰে। ইয়াক অবেল কন্ট্রাচেপটিঙ্ (Oral contraceptive) বোলে। অন্য এবিধ গৰ্ভনিৰোধক পদ্ধতি হ'ল ক'পাৰ-টি (Copper T)। ইয়াক গর্ভাশয়ত সংস্থাপন কৰি গৰ্ভধাৰণ বন্ধ কৰা হয়। এইবিলাকে গর্ভাশয়ৰ প্ৰবাহৰ বাবে কিছুমান পাশ্চক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। পুৰুষ ব্যক্তিৰ শুক্রবাহী নলী বন্ধ কৰি শুক্ৰ সৰবৰাহ বন্ধ কৰিব পাৰি। একেদৰে স্ত্ৰী ব্যক্তিৰ ডিম্ববাহী নলী বন্ধ কৰি ৰাখিলে ডিম্ব গৰ্ভাশয়ত অৱস্থান কৰিব নোৱাৰে। এই দুয়োটা পদ্ধতিত নিষেচন হ'ব নোৱাৰে। বন্ধ্যাকৰণ (Surgical) পদ্ধতিৰে এনে ক্রিয়া সম্ভব হয়।

8. এককোষী আৰু বহুকোষী জীৱৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অযৌন আৰু যৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ কৌশলসমূহ কেনেধৰণৰ ?

 উত্তৰ : এককোষী আৰু বহুকোষী জীৱত ঘটা অযৌন প্ৰজননৰ বিভিন্ন কৌশলসমূহ হ'ল—

অযৌন প্রজনন— এই পদ্ধতিত জনন কোষৰ মিলন নোহোৱাকৈ এটা জীৱনৰ পৰা অপত্য জীৱৰ সৃষ্টি হয়। অযৌন প্রজনন তলত দিয়া পদ্ধতিসমূহেৰে সাধিত হয়—

 (a) দ্বিখণ্ডন বা বিভাজন : এই পদ্ধতিত মাতৃকোষটোৰ কোষকেন্দ্ৰটো প্রথমে এমাইট'ছিছ কোষবিভাজনৰ দ্বাৰা দুটা ভাগত ভাগ হয় আৰু পিছত কোষপ্রৰসখিনি দুভাগ হৈ দুটা অপত্য কোষৰ সৃষ্টি হয়। যেনে— বেক্টেৰিয়া আৰু আদ্যপ্ৰাণীৰ দৰে এককোষী জীৱসমূহে এই প্ৰক্ৰিয়াৰে বংশ বৃদ্ধি কৰে।

 (b) বিভংগন : বহুকোষী সূত্ৰাকাৰ শেলাই আদিৰ দেহ কোনো আঘাতজনিত কাৰণত কিছুমান খণ্ডত বিভক্ত হ’লে পিছত প্ৰতিটো খণ্ডই কোষবিভাজনৰ দ্বাৰা অপত্য উদ্ভিদদেহৰ সৃষ্টি কৰে। যেনে— সর্পিল শেলাই।

 (c) পুনৰ জীৱন : ভিন্ন অংগবিশিষ্ট বহুত জীৱই সিহঁতৰ দেহৰ কোনো অংগৰ পৰাই অপত্য জীৱৰ উৎপত্তি কৰিব পাৰে। যদি কোনো এটা জীৱৰ কিবা কাৰণত কাটি বা ভাগি বহুত টুকুৰা টুকুৰ হয়, তাৰে কিছুমানৰ পৰা পৃথককৈ পুনৰ একোটা অপত্য জীৱৰ সৃষ্টি হয়। যেনে— প্লেনেৰিয়া, হাইড্রা ইত্যাদি।

(d) মুকুলোদ্‌গম : এই প্ৰক্ৰিয়াত মাতৃকোষৰ কোষবেৰৰ কোনো অংশৰ পৰা মুকুল সৃষ্টি হয় আৰু মুকুলটোৰ লাহে লাহে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে আৰু এটা সময়ত মুকুলটো মাতৃকোষৰ পৰা পৃথক হয় আৰু এই মুকুলৰ পৰাই শেষত অপত্য জীৱৰ সৃষ্টি হয়। যেনে— ইষ্ট, হাইড্রা ইত্যাদি।

(e) আংগিক বিস্তাৰণ : বিভিন্ন সপুষ্পক উদ্ভিদৰ মূল, কাণ্ড আৰু পাতৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা মুকুল আৰু মূল উৎপন্ন হয়। এই পদ্ধতিৰেও নতুন উদ্ভিদৰ সৃষ্টি হয় আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াকে আংগিক বিস্তাৰণ বোলে। যেনে— দুপৰটেঙা, গোলাপ ইত্যাদি।

         যৌন প্রজনন : এই প্ৰজনন পুং আৰু স্ত্ৰী জনন কোষৰ আৱশ্যক হয়। এই প্ৰজননৰ বাবেই একে প্ৰজাতিৰ জীৱৰ মাজতো বৈসাদৃশ্য দেখিবলৈ পোৱা যায়।

9. প্রজনন প্রক্রিয়াই কোনো প্ৰজাতিৰ জীৱৰ আৱাদীৰ স্থিতি কেনেকৈ ৰক্ষাত সহায় কৰে?

উত্তৰ : আৱাদী বৃদ্ধি কৰাৰ পদ্ধতি হ'ল প্ৰজনন। জীৱৰ প্ৰজননৰ ফলতে আৱাদীৰ বৃদ্ধি হয়। আৱাদীৰ জন্মৰ লগে লগে মৃত্যুও ঘটে। সেয়েহে জন্ম আৰু মৃত্যু সমতা ৰক্ষা কৰে প্রজননে। যদি প্রজনন নঘটে আৰু আৱাদীৰ মৃত্যু ঘটি থাকে তেনেহলে জীৱৰ সংখ্যা হ্রাস পাব আৰু আবাদীৰ স্থিতি ৰক্ষা নহয়। প্ৰজননৰ বাবেই মৃত্যুৰ হোৱা সত্বেও জীৱৰ সংখ্যা হ্রাস হোৱা নাই। এইদৰেই প্রজননে আৱাদীৰ স্থিতি সঠিক কৰি ৰাখে।

10. গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতি অৱলম্বন কৰাৰ কাৰণ কি ?

উত্তৰ : গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতি অৱলম্বন কৰাৰ প্ৰধান কাৰণ হ'ল— গৰ্ভধাৰণ বা নিষেচন কাৰ্য বন্ধ কৰি ৰখা। কিছুমান গৰ্ভনিৰোধন সামগ্ৰীৰ দ্বাৰা যৌন সংক্ৰমিত ৰোগৰ সংক্ৰমণৰ পৰা হাত সাৰিব পাৰি।

CHEPTER-8 জীৱই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে (How Do Organisims Reproduce) পাঠটোৰ পাঠাভত্তিক প্রশ্নাৱলীৰ উত্তৰ

 

CHEPTER-8

জীৱই কেনেকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে

(How Do Organisims Reproduce)

 

 পাঠাভত্তিক প্রশ্নাৱলীৰ উত্তৰ

 

1. প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত DNA প্রতিলিপিৰ আৱশ্যক কি?

 উত্তৰ : পিতৃ-মাতৃৰ চৰিত্ৰসমূহ DNA ৰ মাধ্যমত সতি-সন্ততিলৈ স্থানান্তৰণ হয় । DNA ৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ'ল যে DNA এ প্রতিলিপি গঠন কৰিব পাৰে। অর্থাৎ DNA ৰ নিচিনা হুবহু একে DNA গঠন হ'ব পাৰে। DNA ৰ এই ক্ষমতাৰ বাবেই অপত্য কোষ একে সাদৃশ্যৰ হ'ব। যৌন প্ৰজননত শুক্রাণু আৰু ডিম্বাণুৱে DNA ৰ দ্বাৰাই চৰিত্ৰসমূহ স্থানান্তৰিত কৰে আৰু নতুনকৈ গঠন হোৱা যোজন কোষত পিতৃ-মাতৃ উভয়ৰে চৰিত্ৰৰ মিলন ঘটে, যাৰ বাবে উত্তৰ পুৰুষত পিতৃ-মাতৃ উভয়ৰে বা পিতৃ বা মাতৃৰ চৰিত্ৰবিলাক প্ৰকাশ হোৱা দেখা যায় আৰু সেই কার্য কৰে প্রধানতঃ DNA এ। সেই কাৰণে জীৱৰ মাজত প্ৰকাৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। সেয়েহে প্ৰজননত DNA প্রতিলিপি আৱশ্যকতা বহুত বেছি।

2. প্ৰজাতিৰ কাৰণে ভিন্নতা প্রয়োজন কিন্তু একক জীৱৰ কাৰণে গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয় কিয়?                 উত্তৰ : পৰিৱৰ্তিত পাৰিপাৰ্শ্বিক অৱস্থাৰ সৈতে কোনো প্ৰজাতিয়ে নিজক খাপ খুৱাই চলিবৰ বাবে ভিন্নতা গুৰুত্বপূৰ্ণ। বাসস্থানৰ পৰিৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত, যেনে— উষ্ণতাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি বা হ্রাস, জলভাগৰ উচ্চতা উঠা-নমা হোৱা ইত্যাদি। ধৰা হ'ল, এটা জীৱই ২০-৪০ ডিগ্রী চেলচিয়াছ উষ্ণতা সহ্য কৰিব পাৰে। যদি ইয়াতকৈ বেছি বা কম হয় তেতিয়া জীৱৰ বসবাসৰ অসুবিধা হ'ব পাৰে আৰু এই জীৱৰ কিছুমান প্ৰজাতিয়ে এই পৰিৱৰ্তন সহ্য কৰিব পাৰে যাক প্ৰজাতিৰ ভিন্নতা বোলে। যি প্ৰজাতিয়ে এই পৰিৱৰ্তন সহ্য কৰিব পাৰে সেইবোৰে নিজৰ বংশ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিব বা পৃথিৱীত বৰ্তি থাকিব পাৰিব, যাৰ বাবে ভিন্নতাৰ আৱশ্যক হয় আৰু এই ভিন্নতাৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে DNA পৰিৱৰ্তনৰ ফলত।

3.দ্বি-খণ্ডন বা দ্বি-বিভাজন আৰু বহু বিভাজনৰ মাজৰ প্ৰভেদ কি কি?

উত্তৰ : দ্বি-খণ্ডন বা দ্বি-বিভাজনত পিতৃ-মাতৃ কোষটোৰ পৰা প্ৰায় সমান আকাৰৰ দুটা অপত্য কোষৰ সৃষ্টি হয়, কিন্তু বহু বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত পিতৃ-মাতৃ কোষৰ পৰা অসংখ্য অপত্য জীৱৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।

4. যদি কোনো জীবই ৰেণুৰদ্বাৰা বংশ বিস্তাৰ কৰে তেতিয়া ই কেনেদৰে লাভান্বিত হ'ব?

উত্তৰ : যিবোৰ জীৱই ৰেণুৰ দ্বাৰা বংশ বিস্তাৰ কৰে সেইবোৰৰ ক্ষেত্ৰত ৰেণুৰ পৰাই অপত্য জীৱৰ সৃষ্টি হয়। এই ক্ষেত্ৰত ডাঠ আৱৰণৰ মাজতহে ৰেণুটো সোমাই থাকে। সেয়েহে পৰিৱৰ্তিত পাৰিপাৰ্শ্বিক অৱস্থাৰ বাবেও ৰেণুটোৰ ক্ষতি নহয়। যেতিয়াই ৰেণুটোৱে অনুকূল পৰিৱেশ পায় তেতিয়াই ৰেণুৰ অংকুৰণ ঘটি নতুন জীৱৰ সৃষ্টি হয়।

5. উচ্চ খাপৰ জীৱই কিয় পুনৰ্জীৱন পদ্ধতিৰে নতুন জীৱৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে তাৰ কাৰণ দৰ্শাব পাৰিবানে?

 উত্তৰ : উচ্চ খাপৰ জীৱই পুনৰজীৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰাই নতুন জীৱৰ সৃষ্টি কৰি নোৱাৰে। উচ্চ খাপৰ জীৱৰ শৰীৰৰ গঠন জটিল প্ৰকাৰৰ। অৰ্থাৎ‍ য'ত বহুটো অংগ, অংগতন্ত্র থাকে। পুনৰ জীৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা এই অংগসমূহৰ সৃষ্টি কৰাটো অসম্ভব।

6.বিশেষ কিছুমান উদ্ভিদৰ উৎপত্তিৰ বাবে কিয় আংগিক বিস্তাৰণ প্ৰয়োগ কৰা হয়?

উত্তৰ : যিবিলাক উদ্ভিদে বীজৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে আৰু যদি বীজৰ সৃষ্টি হয় তথাপিও সেই বীজৰ পৰা নতুন উদ্ভিদৰ সৃষ্টি নহয় তেনেবোৰ উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত আংগিক বিস্তাৰণ প্ৰয়োগ কৰা হয়। যেনে আদা, আপেল, নেমুটেঙা ইত্যাদি।

7. প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা অংশ হিচাপে ডি. এন. এ. (DNA) ৰ প্ৰতিলিপিকৰণ কিয় প্রয়োজন?    উত্তৰ : DNA প্রতিলিপিকৰণ মানে হ'ল এডাল DNA ৰ পৰা হুবহু একে DNA ৰ গঠন হোৱা প্ৰক্ৰিয়া। DNA এ সকলো জীৱৰ ক্ষেত্ৰতে পিতৃ-মাতৃৰ চৰিত্ৰ, প্ৰজননৰ সময়ত পিতৃ-মাতৃৰ পৰা সন্তানলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। সতি-সন্ততিয়ে DNA লাভ কৰে জনন কোষৰ মাধ্যমত। এই DNA ত পিতৃ বা মাতৃৰ চৰিত্ৰ সঞ্চিত হৈ থাকে। DNA প্রতিকৃতিকৰণ হয় বাবেই সন্তানে পিতৃ বা মাতৃৰ কোষত থকা DNA ৰ নিচিনা একে DNA লাভ কৰে। সেয়েহে DNA প্রতিকৃতিকৰণ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা অংশ বুলি ক'ব পৰা যায়।

 8.নিষেচন আৰু পৰাগযোগৰ পাৰ্থক্য কেনেধৰণৰ ?

উত্তৰ : কোনো ফুলৰ পৰাগধানীৰ পৰা পৰাগৰেণু গর্ভমুণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাকে পৰাগযোগ, আনহাতে নিষেচনত পুংজনন কোষ আৰু স্ত্রী জনন কোষৰ মিলন ঘটে আৰু যোজন কোষৰ সৃষ্টি হয়। কিন্তু পৰাগযোগত যোজন কোষৰ সৃষ্টি নহয়। পৰাগযোগৰ বাবে কিছুমান বাহক যেনে— বতাহ, পানী, প্রাণী ইত্যাদিৰ আৱশ্যক হয়, কিন্তু নিষেচনত সেইবোৰৰ আৱশ্যকতা নাথাকে।

9. শুক্রাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ ভূমিকা কি?                                                                                   উত্তৰ : শুক্ৰধাৰে এবিধ ক্ষাৰৰ্কীয় ৰস নিঃসৰণ কৰে, য'ত ফ্রুক্ট’জ শৰ্কৰা থাকে আৰু প্ৰষ্টেট গ্রন্থিয়েও এবিধ ক্ষাৰকীয় ৰস নিঃসৰণ কৰে। এই দুয়োবিধ ৰসে লগ লাগি শুক্রাণুৰ গতিপথত সহায় কৰে আৰু শুক্রাণুক পুষ্টিৰ যোগান ধৰে।

10. কৈশোৰ কালত ছোৱালীৰ দেহত কেনেধৰণৰ পৰিবৰ্ত্তন দেখা যায়?

উত্তৰ : ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত ১০-১২ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত যৌৱন কাল আৰম্ভ হয়। এই সময়ৰ পৰাই ঋতুচক্র আৰম্ভ হয়। গৌণ যৌন আৰু গৌণ যৌন চৰিত্ৰসমূহ যেনে— স্তন গ্ৰন্থিৰ বিকাশ, শ্রোণী প্ৰদেশৰ প্ৰসাৰতা, স্ত্ৰীসুলভ কণ্ঠস্বৰ প্রকাশ পায়।

11.মাতৃদেহত ভ্ৰুণকোষে কেনেকৈ পুষ্টি লাভ কৰে?

উত্তৰ : গৰ্ভাৱস্থাত ভ্রূণটো গৰ্ভাশয়ৰ অন্তঃআচ্ছাদনৰ লগত এবিধ বিশেষ কলাৰদ্বাৰা বান্ধ খাই থাকে। ইয়াক অমৰা বা প্লেচেণ্টা (Placenta) বোলে। এই প্লেটোৰ দ্বাৰা মাতৃদেহৰ তেজৰ যোগেদি ভ্রূণটোৱে পুষ্টি লাভ কৰে। প্লেচেণ্টাটো কাঁহী সদৃশ আৰু গৰ্ভাশয়ৰ বেৰত পোত খাই থাকে। ইয়াৰ পৰা কিছুমান ভিলাই ভ্রূণটোৰ ফালে বিয়পি থাকে। গর্ভাশয়ৰ অন্তঃআচ্ছাদানৰ ফালে ৰক্ত জালিকা থকাৰ কাৰণে মাতৃদেহৰ পৰা গ্লুক'জ আৰু অক্সিজেন ভ্রূণটোলৈ সৰবৰাহ হৈ থাকে।

12. যদি মহিলা এগৰাকীয়ে কপাৰ-টি ব্যৱহাৰ কৰে,তেতিয়া ই যৌন ৰোগ সঞ্চাৰণ প্রতিৰোধী হ’বনে?

উত্তৰ : . যদি মহিলা এগৰাকীয়ে কপাৰ-টি ব্যৱহাৰ কৰে,তেতিয়া ই যৌন ৰোগ সঞ্চাৰণ প্রতিৰোধ নকৰে ।কাৰণ এই পদ্ধতিয়ে মাত্ৰ গৰ্ভধাৰণত বাধা দিয়ে।